Pan enillodd Llafur yr Etholiad Cyffredinol yn 2024, roedd bron i filiwn o bobl ifanc yn y wlad hon eisoes heb fod mewn cyflogaeth, addysg na hyfforddiant (NEET).
Mae bod yn NEET yn cael effaith enfawr, yn aml gydol oes, ar bobl ifanc. Mae sicrhau bod gan bob person ifanc fynediad at y cyfleoedd gorau yn rhywbeth rwy’n angerddol iawn amdano ac rwy’n credu na ddylid caniatáu i’r sefyllfa hon barhau.
Nododd Adolygiad Milburn a gyhoeddwyd yn ddiweddar pam mae’r system bresennol yn methu cenhedlaeth, gan fanylu sut mae cam cyntaf yr ysgol gyrfa wedi culhau ac i ormod o bobl ifanc bellach allan o gyrraedd.
Mae 84 y cant o bobl ifanc NEET eisiau swydd neu hyfforddiant ond nid ydynt yn cael y gefnogaeth sydd ei hangen arnynt. Mae’n amlwg nad yw rhannau sylweddol o’n systemau addysg, economaidd a chyflogaeth yn gallu cyflawni hynny.
Fel y mae Adolygiad Milburn yn rhybuddio, mae ein gwlad yn wynebu “llinell fai cenedlaethau” oni bai ei bod yn wynebu’r methiant hwn yn uniongyrchol.
Mae swyddi lefel mynediad wedi bod mewn dirywiad sydyn ers amser maith, gyda 1.6m yn llai o swyddi sgiliau isel a chanolig yn yr economi. Mae swyddi gwag mewn lletygarwch wedi haneru yn y pedair blynedd diwethaf yn unig. Mae swyddi dydd Sadwrn wedi bod mewn cwymp rhydd ers amser maith ac mae nifer y prentisiaethau a ddechreuwyd ymhlith pobl ifanc wedi gostwng 35% dros y degawd diwethaf.
Mae camau eisoes wedi’u cymryd i ddechrau gwrthdroi’r dirywiad hwn gydag ymgyrch gyflogaeth ieuenctid fawr a gefnogir gan £1bn gan lywodraeth Lafur y DU i helpu i greu 200,000 o swyddi i bobl ifanc, ochr yn ochr â’r trawsnewidiad mwyaf o brentisiaethau mewn degawd.
Mae’n ddechrau cadarnhaol ond mae angen gwneud llawer mwy os ydym am fynd i’r afael â phlâ diweithdra ac anweithgarwch ymhlith pobl ifanc mewn gwirionedd.
Dim ond diwygio radical o’n gwasanaethau cyhoeddus a’n system cymorth cyflogaeth, ynghyd â newid meddylfryd llwyr yn y ffordd rydym yn gweld ac yn datblygu pobl ifanc, fydd yn ddigon nawr.