Mae tlodi plant yn mygu cyfle. Mae’n ei gwneud hi’n anoddach i blant wneud yn dda yn yr ysgol, symud ymlaen mewn bywyd, ac mae’n niweidio ein heconomi a’n gwlad yn y tymor hir.
Yma yn Llanelli, mae’n bla rwy’n ei weld bob dydd ac un sydd angen i ni i gyd ganolbwyntio ein calonnau a’n meddyliau i’w daflu i finiau sbwriel hanes.
Mae Llafur wedi mynd i’r afael â thlodi plant o’r blaen a’n cenhadaeth ddiffiniol yw ei wneud eto.
O dan y llywodraeth Lafur ddiwethaf, gostyngodd tlodi plant 600,000 ond o dan y Torïaid, mae wedi cynyddu 900,000. Nid dim ond gorchymyn moesol yw mynd i’r afael â thlodi plant – mae’n fuddsoddiad hirdymor. Dyna pam rydym yn cymryd camau i ddileu’r terfyn dau blentyn o fis Ebrill, ochr yn ochr â phecyn o fesurau a fydd yn lleihau tlodi mewn gwaith trwy godi’r isafswm cyflog a chreu swyddi mwy diogel trwy gryfhau hawliau yn y gwaith.
Bydd gwrthdroi’r terfyn dau blentyn a gymerwyd ar y cyd â pholisïau eraill a gyhoeddwyd eisoes yn tynnu 550,000 o blant allan o dlodi – y gostyngiad mwyaf mewn un Senedd ers i gofnodion ddechrau.
Mae ein strategaeth i fynd i’r afael â thlodi plant wedi’i gosod ar draws tair colofn:
1. Hybu incwm teuluoedd
2. Gostwng cost hanfodion
3. Cryfhau gwasanaethau lleol
Gyda’n gilydd, mae ein gweithredoedd yn cynrychioli toriad pendant â’r gorffennol ac rydym yn parhau i fod wedi ymrwymo’n angerddol i roi’r dechrau gorau mewn bywyd i bob plentyn, gan sicrhau nad yw dyfodol unrhyw blentyn yn cael ei gyfyngu gan amgylchiadau eu geni.
Pan ddaethom i’r swydd ychydig dros flwyddyn yn ôl, etifeddwyd system a oedd yn methu plant a theuluoedd. Mae lefelau tlodi plant ar eu huchaf erioed ac maent yn dal i godi gyda bron i dri o bob pedwar o blant sy’n tyfu i fyny mewn tlodi heddiw yn byw mewn teulu gweithiol.
Nid yw tlodi yn ymwneud ag incwm yn unig – mae’n effeithio ar bob agwedd ar fywyd plentyn. O iechyd, i dai, i addysg a chyfleoedd bywyd, mae’r canlyniadau’n ddifrifol ac yn hirhoedlog. Os na fyddwn yn gweithredu nawr, bydd miloedd mwy o blant yn syrthio i galedi, a bydd y gost yn cael ei theimlo am ddegawdau.
Y terfyn dau blentyn yw’r ffactor unigol mwyaf sy’n sbarduno tlodi plant cynyddol. Mae’n arbrawf aflwyddiannus a gynlluniwyd i gosbi rhieni – ond y mae plant wedi talu’r pris amdano. Mae mwyafrif y teuluoedd yr effeithir arnynt mewn gwaith, gan ddangos bod y polisi hwn yn cosbi aelwydydd sy’n gweithio yn hytrach na chymell cyflogaeth.
Bydd hyn yn unig yn codi 450,000 o blant allan o dlodi, gan gynnwys dros 2,200 yn Llanelli, a bydd y penderfyniad i wneud hynny yn talu amdano’i hun lawer gwaith drosodd trwy leihau costau hirdymor tlodi – megis iechyd gwaeth, cyrhaeddiad addysgol is, a chynhyrchiant coll. Wrth wneud hynny, byddwn hefyd yn cael gwared ar y polisi ffiaidd ac annynol a elwir yn “gymal treisio”, sy’n ei gwneud yn ofynnol i fenywod brofi a yw eu plant wedi’u cenhedlu heb ganiatâd i dderbyn cymorth.
Fodd bynnag, bydd y cap budd-daliadau cyffredinol yn parhau yn ei le, er mwyn cynnal system deg – gan gynnal tegwch rhwng aelwydydd mewn gwaith ac aelwydydd allan o waith. Mae’n annog pobl i weithio drwy gyfyngu ar faint o fudd-daliadau y gall aelwydydd allan o waith eu derbyn.
Drwy godi cap gofal plant Credyd Cynhwysol, byddwn yn gwella cymhellion gwaith drwy gryfhau cefnogaeth gofal plant. Nid yw’n iawn bod gennym system sy’n ei gwneud hi’n anoddach i deuluoedd mawr weithio, neu weithio mwy, oherwydd costau gofal plant. Byddwn hefyd yn ymestyn cymhwysedd i gostau gofal plant ymlaen llaw i rieni sy’n dychwelyd o absenoldeb rhiant i hwyluso’r newid anodd yn ôl i’r gwaith.
Yn olaf, a gadarnhawyd hefyd yr wythnos diwethaf, byddwn yn lleihau costau i deuluoedd drwy wneud fformiwla babanod yn fwy fforddiadwy. Mae cost rhai brandiau fformiwla babanod wedi codi 25% mewn dwy flynedd, gan roi pwysau ar deuluoedd na allant neu sy’n dewis peidio â bwydo ar y fron. Byddwn yn gweithredu argymhellion yr Awdurdod Cystadleuaeth a Marchnadoedd, gan gynnwys sicrhau rhieni bod yr holl fformiwla babanod a werthir yn y DU yn ddiogel ac yn gyflawn o ran maeth a diweddaru canllawiau i ganiatáu defnyddio pwyntiau teyrngarwch, cardiau rhodd a thalebau. Gallai’r newidiadau hyn arbed hyd at £300–£540 i rieni newydd ym mlwyddyn gyntaf babi.
Ni allwn fforddio tynnu ein llygad oddi ar dlodi plant am eiliad.
Gwneir cynnydd rhagorol o ganlyniad i’r Gyllideb ddiweddar a lansio Strategaeth Tlodi Plant Llywodraeth y DU ond mae llawer mwy i’w wneud o hyd. Byddaf yn parhau i ymgyrchu ac ymladd dros ei ddileu nid yn unig ledled y DU ond, yr un mor bwysig, ym mhob cymuned rwy’n ei chynrychioli yn etholaeth Llanelli.
Mae hwn yn gyfle ac yn her na allwn fforddio ei hanwybyddu.